رساله, تبیین, و, تحلیل ,نحوه توزیع ,و, پراکنش ,پارکهای, محله ای, از نظر نوع، اندازه و عملکرد تقسیمات کالبدی

فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده…………………………………………………………………….1

فصل اول : کلیات تحقیق………………………………………………………2

1-1- مقدمه………………………………………………………………3

1-2- بیان مسئله………………………………………………….4

1-3- اهداف تحقیق…………………………………………………..5

1-3-1- هدف اصلی از انجام پژوهش……………………………….5

1-3-2- اهداف فرعی از انجام پژوهش……………………………….5

1-4- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزش انتخاب آن………………………………5

1-5- سوال پژوهش…………………………………………………6

1-5-1- سوال / سوال های اصلی پژوهش…………………………………….6

1-5-2- سوال فرعی پژوهش………………………………………………6

1-6- فرضیه های پژوهش………………………………………………….6

1-6-1- فرضیه / فرضیه های اصلی پژوهش……………………….6

1-6-2- فرضیه فرعی پژوهش…………………………………………..6

1-7- متغیرهای پژوهش ………………………………………………6

1-8- روش تحقیق………………………………………………………………7

1-8-1- روش گردآوری اطلاعات……………………………………………..7

1-8-2- تجزیه و تحلیل داده و اطلاعات………………………………………….8

1-9- قلمرو تحقیق(زمان، مکان، موضوع)………………………….8

فهرست مطالب

عنوان صفحه

1-10- محدودیت ها و مشکلات تحقیق…………………………………………………….8

1-11- نوآوری پژوهش……………………………………………………………………9

1-12 دستاوردهای پژوهش………………………………………………………….9

1-13- خلاصه تحقیق………………………………………………………………….11

فصل دوم : ادبیات و مبانی نظری……………………………………………..12

2-1- مقدمه…………………………………………………………………………13

2-2- مبانی نظری……………………………………………………………………..14

2-2-1- شهر……………………………………………………………………………..14

2-2-2- برنامه……………………………………………………………………………14

2-2-3- برنامه ریزی……………………………………………………………….15

2-2-4- برنامه ریزی شهری……………………………………………………………..15

2-2-5- کالبد شهر……………………………………………………………………..15

2-2-6- تقسیمات کالبدی شهر……………………………………………….16

2-2-7- کاربری اراضی شهری…………………………………………………..18

2-2-8- برنامه ریزی کاربری اراضی شهری………………………………….18

2-2-9- فضا………………………………………………………………………..19

2-2-10- فضای سبز شهری……………………………………………….19

2-2-11- انواع فضای سبز…………………………………………………………20

2-2-12- نقش و اهمیت فضای سبز در شهرها……………………………………..22

فهرست مطالب

عنوان صفحه

2-2-13- اصول مدیریت فضای سبز شهری………………………………………….26

2-2-14- پارک……………………………………………………………………………..29

2-2-15- اهمیت پارک های شهری………………………………………………….29

2-2-16- سلسله مراتب پارکهای شهری……………………….30

2-2-17- همجواری های سازگار و ناسازگار با کاربری فضای سبز شهری و پارک ها……………….31

2-2-18- تجهیزات و تاسیسات فضای سبز و پارکها……………….33

2-2-19- تعریف و هدف توسعه………………………………………………34

2-2-20- توسعه پایدار و اهداف آن……………………………………..34

2-2-21- سیاستهای اصولی توسعه پایدار……………………………………35

2-2-22- توسعه پایدار شهری……………………………………………….36

2-2-23- شاخص های توسعه پایدار شهری……………………………………..39

2-2-24- ارتباط کاربری فضای سبز در توسعه پایدار شهری…………………………………40

2-2-25 – استراتژی توسعه شهر (CDS )…………………………………………….45

2-2-26- اهداف اصلی استراتژی توسعه شهر…………………………………..46

2-2-27- ارتباط کاربری فضای سبز با استراتژی توسعه شهر………………….47

2-2-28- آشنایی با تاریخچه فضای سبز شهری……………………..48

2-2-28-1- تاریخچه فضای سبز در جهان…………………………………….48

2-2-28-2- تاریخچه فضای سبز در ایران………………………………………….49

2-2-29- شهر و باغ از دیدگاه اسلام………………………………………….53

فهرست مطالب

عنوان صفحه

2-2-30- نظریه ها……………………………………………………………………54

2-2-31- سابقه پژوهش ها و مطالعات انجام گرفته داخلی………………………….58

2-2-32- خلاصه فصل………………………………………………………..61

فصل سوم : بررسی ویژگی های جغرافیا یی محدوده تحقیق………………………………….62

3-1- مقدمه…………………………………………………………………..63

3-2- بخش اول: ویژگی های جغرافیای طبیعی محدوده تحقیق……………………..64

3-2-1- موقعیت جغرافیایی استان مازندران…………………………………..64

3-2-2- موقعیت جغرافیایی شهرستان عباس آباد……………………68

3-2-3- موقعیت جغرافیایی سلمانشهر………………………………………………66

3-2-4- ژئومورفولوژی…………………………………………………………..70

3-2-5- توپوگرافی………………………………………………………………73

3-2-6- بررسی مسائل اقلیمی……………………….73

3-2-6-1- دما………………………………………………………..74

3-2-6-2- بارندگی………………………………………….74

3-2-6-3- رطوبت نسبی……………………………..74

3-2-6-4- باد……………………………………………………………….75

3-2-7- منابع آب………………………………………………………..76

3-2-8- پوشش گیاهی……………………………………………....77

3-3- بخش دوم: ویژگی های جغرافیای انسانی محدوده تحقیق……………78

فهرست مطالب

عنوان صفحه

3-3-1- استان مازندران……………………………………………..78

3-3-2- شهرستان عباس آباد…………………………………………….81

3-3-3- وجه تسمیه سلمانشهر…………………………………………………………………82

3-3-4- تاریخچه و ایجاد شهرسلمانشهر……………………………………………84

3-3-5- جمعیت و تحولات آن……………………………………………………….85

3-3-6- زمان دو برابر شدن جمعیت…………………………………………………88

3-3-7- پیش بینی جمعیت و آینده نگری…………………………………………………….89

3-3-8- ویژگی های کالبدی سلمانشهر……………………………………………………90

3-3-9- فضای سبز سلمانشهر…………………………………………………………95

3-3-9-1- فضاهای سبز عمومی سلمانشهر……………………………………………95

3-3-9-2- فضاهای سبز نیمه عمومی سلمانشهر……………………………………….98

3-3-9-3- فضاهای سبز خیابانی سلمانشهر…………………………………….98

3-3-10- ارزیابی پارک های سلمانشهر………………………………………………….99

3-3-10-1- پارک طلارود……………………………………………………………….99

3-3-10-1-1- موقعیت………………………………………………………………99

3-3-10-1-2-پوشش گیاهی………………………………….100

3-3-10-1-3- تجهیزات……………………………………………………..100

3-3-10-1-4- تاسیسات……………………………………………………….101

3-3-10-1-5- عناصر تزئینی…………………………………………………….101

فهرست مطالب

عنوان صفحه

3-3-10-1-6- دسترسی به پارک………………………………………………………….101

3-3-10-1-7- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک………………………………..101

3-3-10-2- پارک فجر…………………………………………………………103

3-3-10-2-1- موقعیت ………………………………………………..103

3-3-10-2-2- پوشش گیاهی………………………………………………103

3-3-10-2-3- تجهیزات………………………………………………….103

3-3-10-2-4- تاسیسات……………………………………………..104

3-3-10-2-5- عناصر تزئینی……………………………………………………….104

3-3-10-2-6- دسترسی به پارک……………………………………….104

3-3-10-2-7- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک………………………….105

3-3-10-3- پارک گلستان………………………………………………….107

3-3-10-3-1- موقعیت…………………………………………………………107

3-3-10-3-2- پوشش گیاهی…………………………………………….107

3-3-10-3-3- تجهیزات………………………………………107

3-3-10-3-4- تاسیسات……………………………………………….108

3-3-10-3-5- عناصر تزئینی…………………………………………………108

3-3-10-3-6- دسترسی به پارک………………………………………….108

3-3-10-3-7- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک…………………………..108

3-3-10-4- پارک شمشادی………………………………………………109

فهرست مطالب

عنوان صفحه

3-3-10-4-1- موقعیت……………………………………………………..109

3-3-10-4-2- پوشش گیاهی………………………………………..110

3-3-10-4-3-تجهیزات…………………………………………..110

3-3-10-4-4- تاسیسات……………………………………………………111

3-3-10-4-5- دسترسی به پارک………………………………..111

3-3-10-4-6- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک…………………………….111

3-3-10-5- پارک ساحلی جمشیدآباد……………………..113

3-3-10-5-1- موقعیت……………………………………………..113

3-3-10-5-2- پوشش گیاهی………………………………………113

3-3-10-5-3- تجهیزات…………………………………………………………….114

3-3-10-5-4- تاسیسات………………………………………………………115

3-3-10-5-5- دسترسی به پارک…………………………………………………………115

3-3-10-5-6- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک……………………………….115

3-3-10-6- پارک یاسمن………………………………………………………………………..116

3-3-10-6-1- موقعیت………………………………………………….116

3-3-10-6-2- پوشش گیاهی……………………………………………116

3-3-10-6-3- تجهیزات……………………………………………………..117

3-3-10-6-4- تاسیسات و عناصر تزئینی………………………………………….117

3-3-10-6-5- دسترسی به پارک………………………………………………..118

فهرست مطالب

عنوان صفحه

3-3-10-6-6- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک………………………………….118

3-3-10-7- پارک کوثر…………………………………………………………………….119

3-3-10-7-1- موقعیت و دلایل انتخاب پارک کوثر به عنوان نمونه بررسی……………………119

3-3-10-7-2- پرسشنامه ……………………………………120

3-3-10-7-3- پوشش گیاهی…………………………………121

3-3-10-7-4-تجهیزات………………………………………………………………121

3-3-10-7-5- تاسیسات…………………………………..123

3-3-10-7-6- عناصر تزئینی…………………………………………………………….123

3-3-10-7-7- دسترسی به پارک…………………………………….124

3-3-10-7-8- تحلیل فضاها و عناصر موجود در پارک……………………….124

3-3-11- خلاصه فصل…………………………………………………………………….127

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق……………………………130

4-1- مقدمه…………………………………………………………………………….131

4-2- وضعیت فضای سبز در شهرهای کشور……………………….132

4-3- سرانه فضای سبز سلمان شهر …………………………………………………..132

4-3-1- پیش بینی سرانه ، سطح پیشنهادی موردنیاز فضاهای سبز سلمان شهر…………………………134

4-4- روند توسعه کاربری فضای سبز سلمان شهر………………………………………….136

4-5- بررسی سابقه قوانین مرتبط با کاربری فضای سبز شهری……………………………..138

4-5-1- تحلیل مسائل قانونی و حقوقی فضای سبز شهری………………….140

فهرست مطالب

عنوان صفحه

4-6- معیار های مکانی فضای سبز شهری……………………………………141

4-6-1- مرکزیت…………………………………………………141

4-6-2- سلسله مراتب…………………………………………141

4-6-3- دسترسی……………………………………………………..142

4-6-4- سازگاری با کاربری های مجاور……………………….142

4-6-5- مطلوبیت………………………………………………………………..142

4-7- ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحی فضاهای سبز شهری………………143

4-8- ویژگی های محدوده مورد مطالعه……………………………..145

4-8-1- محدوده سلمان شهر و توسعه آتی آن…………………………..145

4-8-2- محلات سلمان شهر…………………………………………149

4-8-3- سلسله مراتب شبکه دسترسی سلمان شهر……………………………………..152

4-8-4- نتایج بررسی پرسشنامه پارک کوثر…………………………………………155

4-9- بررسی و تحلیل محلات سلمان شهر ، جمعیت و مساحت فضای سبز پیشنهادی………..163

4-10- بررسی وضعیت کاربری فضای سبز سلمان شهر با توسعه پایدار شهری……………..168

4-11- تنگناها و مشکلات برنامه ریزی کاربری فضای سبز سلمان شهر…………………………173

4-12- فرصتها و تهدیدهای آتی برنامه ریزی کاربری فضای سبز سلمان شهر…………….174

4-13- خلاصه فصل…………………………………………….177

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات……………………….180

5-1- مقدمه……………………………………………………..181

فهرست مطالب

عنوان صفحه

5-2- اثبات فرضیه ها…………………………………………………….182

5-2-1- فرضیه اول…………………………………………………………..182

5-2-2- فرضیه دوم………………………………………….182

5-3- نتیجه گیری…………………………………………………184

5-4- پیشنهادات…………………………………………………..187

منابع و ماخذ………………………………….193

پیوستها……………………………………………………………………………..199

چکیده به زبان انگلیسی……………………………………..201

چکیده

شهر یک سیستم اکولوژی پیچیده است که دارای سه بخش طبیعی، اجتماعی و اقتصادی و حتی در بعضی مواقع سیاسی است به خصوص در ایام انتخابات. فضای سبز شهری، زیربنای بخش طبیعی شهر و همچنین بخش اصلی تولید طبیعی در ساختار شهر است. قرار گرفتن در فضای مدرن و افزایش جمعیت و رشد شهرنشینی، شهرها را به کانون تجمع های زیستی و فعالیت های مختلف و متنوع تبدیل کرده و ضرورت ایجاد کاربریهای جدید شهری، برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون شهرنشینان به تدریج باعث کاهش سهم پارک ها و فضای سبز شهری گردیده است که ماحصل آن آلودگیهای زیست محیطی موجود میباشد. پارکها و فضاهای سبز شهری از اهمیت استراتژیکی زیادی برای بهبود شرایط زیستی جوامع شهری امروزی برخوردارند و می توانند در توسعه رشد فرهنگی شهروندان تاثیرگذار باشند چرا که مبنای توسعه حقیقی و پایدار توسعه فرهنگی بوده و به مثابه ریشه ای است که درخت را تغذیه می کند.

روش انجام این پژوهش توصیفی- تحلیلی و کاربردی است .داده ها و آمارهای موجود با استفاده از نرم افزارهای Excel , Auto cad, Arc Gis ترسیم شده است و به بررسی و تحلیل کاربری فضای سبز(پارک محله ای) با تاکید بر توسعه پایدار شهری پرداخته شده است. شهر سلمانشهر به عنوان نمونه موردی انتخاب شده است. به منظور دستیابی به توسعه پایدار شهری سلمانشهر، نیاز به شناسایی و تقویت شاخص های پایداری در شهر می باشیم،از آن جمله کمیت و کیفیت پارک ها و فضاهای سبز شهری،دسترسی عادلانه به کاربری های شهری و استفاده بهینه از آن. نتایج حاصله از آن حاکی است که سرانه اختصاص یافته به کاربری فضای سبز سلمان شهر برابر با 27/11 مترمربع است که با استانداردهای ارائه شده از سوی وزارت راه و شهرسازی که 12- 7 مترمربع تعیین شده است،مطابقت دارد اما هیچ همخوانی بین جمعیت و پارکها وفضای سبز سلمان شهر وجود ندارد و این کاربری بدون سلسله مراتب شهری و به صورت غیرعلمی مکان یابی و بدون برنامه ریزی دقیق مدیران جانمایی شده است و پیشنهاداتی نظیر علمی و مکانیزه نمودن مدیریت از حالت سنتی به علم روز، ضرورت استفاده از نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)، استفاده از ابزار قانونی و تامین اعتبارات لازم، مشارکت شهروندان و تشکیل انجمن های محلی(NGO)، طرح راهبردی فضای سبز، مکان یابی و احداث پارکهای جدید براساس سلسله مراتب که در آن اصول برنامه ریزی و استانداردهای مکان یابی آن و غیره در نظر گرفته شده است.

کلیدواژه ها: فضای سبز ، استراتژی توسعه شهری(CDS)، توسعه پایدار شهری ، سلمانشهر

1-1- مقدمه

امروزه از شهر به عنوان موتور محرکه توسعه کشورها یاد می کنند، به طوری که شهر مرکز تبدیل فن آوری است و هر روز فنون جدید خلق و ابداع و در شهرها به کار گرفته می شود. اثرات شهرنشینی، توسعه شهری سبب دور شدن شهروندان از طبیعت می شود. فضای سبز شهری بخش جاندار ساخت کالبدی شهر است و امروزه به عنوان یکی از عناصر بافت شهر در جهت کاهش آسیب پذیری شهر و افزایش کارایی بافت شهری در برابر مخاطرات طبیعی نظیر سیل ، زلزله مورد توجه است. پارکها و فضای سبز شهری، محیط زیست انسان را قابل سکونت کرده، با آثار سوء گسترش صنعت و کاربرد نادرست تکنولوژی مقابله می کند یعنی تعادل بخشی به متابولیسم شهر از یک سو و بالا بردن سطح زیبایی از سوی دیگر، سبب افزایش کیفیت زیستی در شهرها می شود چرا که به نحو موثری می تواند در کاهش گردوغبار ، آلودگی های شیمیایی ، آلودگی هوا ، تعدیل درجه حرارت ، افزایش نسبی رطوبت و تلطیف هوا ایفای وظیفه کند. بحثی که می بایست در این پژوهش به آن پرداخته شود با عنوان بررسی و تحلیل کاربری فضای سبز( پارک محله ای) با تاکید بر توسعه پایدار شهری و نمونه موردی آن شهر سلمان شهر می باشد. در این فصل که به کلیات تحقیق اختصاص داده شده است ابتدا به طرح بیان مسئله و اهداف موضوع تحقیق می پردازیم، سپس اهمیت موضوع، سوالات، فرضیات، اهداف ، متغیرها بیان می شوند و در ادامه روش تحقیق ، روش گردآوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل داده ها، قلمرو تحقیق و همچنین مشکلاتی که فرا روی این تحقیق بوده است، پرداخته می شود.

1-2- بیان مسئله

امروزه کاربری های عمومی به عنوان یکی از نیازهای اساسی جامعه شهری می باشد که به دلایلی چون تراکم بالای جمعیت و عدم توجه به شعاع دسترسی و آستانه های جمعیتی در ارتباط با مکان یابی نامناسب کاربری ها قادر به ارائه کارکردهای مطلوب به شهروندان نمی باشد. شهر نشینی ، توسعه شهری و بدنبال آن مشکلات اجتماعی- اقتصادی و کالبدی در شهرها باعث تعارض میان شهرها و محیط زیست طبیعی،کاهش فضای سبز و بیگانگی شهروندان از یکدیگر می شود . فضای سبز شهری نوعی از سطوح کاربری زمین شهری است که با پوشش گیاهی انسان ساخت و واجد بازدهی اجتماعی- اکولوژی می باشد و اهمیت آن امروزه به عنوان یکی از عناصر اصلی سیمای شهری در جهت نیل به شاخص های توسعه یافتگی جوامع شهری محسوب شده و بازسازی و دست یابی به فضاهای زیستی در قالب رویکرد توسعه پایدار، اندیشه توسعه پایدار شهری را شکل می دهد که در سالهای اخیر فضای سبز شهری بخصوص پارکهای محله ای به عنوان بازگشت به طبیعت و یکی از مهمترین راهکارهای دست یابی به توسعه پایدار شهری در جهت تامین فضاهای موردنیاز شهروندان بدون کاستن از توان های محیطی برای نسل آینده شامل کمیت و کیفیت فضاهای سبز شهری است که با افزایش سرانه فضای سبز بر اساس سلسله مراتب عملکردی شهرها ، نمادهای معماری و با ضوابط و مقررات زیست محیطی به شهر شکل می گیرد. سلمانشهر یک شهر ساحلی- توریستی است که توسعه و گسترش فضای سبز و پارکهای محله ای آن با توجه به ساخت و سازهای شهری در سالهای اخیر و نیازهای ضروری شهروندان به این کاربری برای ایجاد تعادل اجتماعی- جسمانی و روحی در آنان یک ضرورت است . توسعه فیزیکی این شهر از سال 1377 – 1340 اکثراً به صورت افقی بوده است و امروزه از جهات شمال بدلیل وجود دریای خزر و از شرق و غرب با شهرهای کلارآباد و عباس آباد همجوار است و فاقد اراضی مناسب جهت توسعه شهر می باشد و از جنوب نیز درحال ادغام با بافت روستای دانیال می باشد . وجود شهرک صنعتی به وسعت 85 هکتار و دارای 120 قطعه ، افزایش تردد وسایل نقلیه ، نبود امکانات تفریحی مناسب ، عدم نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات، آفات و بیماری های گیاهی ، تصرف و تخریب باغ ها بدون درنظر گرفتن نیازهای شهروندان به فضای سبز با توجه به شرایط اقلیمی منطقه باید به گونه ای طراحی شود که سازگار با فصول سال و مورد استفاده شهروندان در زمان حال و آینده شهری قرار گیرند چرا که برای داشتن شهری پایدار با بررسی و ارائه پیشنهاداتی مناسب در جهت تعادل بخشی به ساخت کالبدی-اجتماعی و نظام مدیریتی و اداری حاکم بر چگونگی نظارت و ارزشیابی در ایجاد ، حفاظت و توسعه فضای سبز شهری، استفاده از نیروی متخصص و کارآمد ، تدوین طرح هادی فضای سبز سلمانشهر توجه بیشتر داشته باشند و به این کاربری با رویکرد توسعه پایدار شهری بنگرند.

1-3- اهداف تحقیق

1-3-1- هدف اصلی از انجام پژوهش

بررسی وضعیت موجود فضای سبز سلمانشهر برای ارائه راهکارهایی در جهت نیل به توسعه پایدار شهری با توجه به اینکه یکی از وظایف واحد فضای سبز شهرداری ، بررسی و شناسایی وضعیت موجود فضای سبز شهری است ، این پژوهش می تواند مسئولین شهر را در شناخت و برنامه ریزی برای ارتقاء آن در آینده یاری نماید.

1-3-2- اهداف فرعی از انجام پژوهش

– تبیین و تحلیل نحوه توزیع و پراکنش پارکهای محله ای از نظر نوع، اندازه و عملکرد در تقسیمات کالبدی سلمانشهر

– پیش بینی سطح موردنیاز و برآورد کمبود زمین موردنیاز فضای سبز سلمانشهر

1-4- اهمیت موضوع تحقیق و انگیزش انتخاب آن

فضای سبز و پارکهای شهری نه تنها بدلیل اهمیت تفریحی مورد توجه می باشد بلکه در حفظ و تعادل محیط زیست شهری، تعدیل آب و هوا و پرورش روحی و جسمی ساکنان شهر نقش بسزایی را ایفا می کند. رشد شهر سلمانشهر به دو گونه شکل می گیرد : یکی رشد جمعیت و دیگری رشد کالبدی شهر که هر کدام دارای شاخص ها ، محاسن و معایب خاص خود در جامعه شهری می باشند و شهروندان به عنوان مهمترین عامل تاثیرگذار در توسعه پایدار شهری باید با مشارکت همه جانبه در برنامه های توسعه شهری بویژه در ابعاد بهینه سازی فضاهای سبز آن، به عنوان یکی از مصالح مهم معماری استفاده کنند تا بتواند با حفظ و نگهداری صحیح از فضاهای سبز سلمانشهر برای نسل حاضر و آینده به توسعه پایدار شهری دست یابند ، گستردگی ابعاد این موارد پژوهش دقیق و همه جانبه را موجب گردیده است.

1-5- سوال پژوهش

1-5-1- سوال/ سوال های اصلی پژوهش

سرانه فضای سبز موجود در سلمانشهر با استاندارد تعیین شده از سوی وزارت راه و شهرسازی(12-7 مترمربع) انطباق دارد؟
وضعیت کاربری فضای سبز سلمانشهر در رابطه با رویکرد توسعه پایدار شهری چگونه است؟